Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (AAKY) Taslağı, 23 Mart 2016 DEĞERLENDİRMESİ

Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (AAKY) Taslağı, 23 Mart 2016 DEĞERLENDİRMESİ

Nisan 2016’da yayınlanması beklenen Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (AAKY) Taslağı, 23 Mart 2016 tarihinde yayınlanarak paydaşların görüşlerine sunuldu. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 10 Nisan 2016 tarihine kadar görüş toplayarak her paydaşın kendi açısından yaptığı değerlendirmeleri dikkate alacak ve bunları yürürlüğe girecek AAKY’ye mutlaka yansıtacaktır. Bütün paydaşlar doğal olarak kendi durdukları noktadan birtakım  değerlendirmeler yapacaktır. Bakanlığın bütün değerlendirmeleri dikkate alması tabi ki mümkün değildir. Burada esas olan ve önemle üzerinde durulması gereken nokta, geri kazanımın çok az gerçekleştiği konut toplamalarının daha etkin yürütülmesi yönünde adım atılmasıdır. Bununla birlikte, bazı maddelerin ucunun açık olması, onları yoruma açık hale getirmektedir. Yönetmelikte yer alan maddelerin başka türlü yorumlanamayacak şekilde açık ve net bir biçimde hazırlanması şarttır.

 

  • Ambalaj atıklarının toplanması için çevre lisansı şartı aranmaması toplama faaliyetlerini kolaylaştıracaktır.
  • Geri dönüşebilen atıkların hanelerden toplanması faaliyeti belediyelerin başlıca görevleri arasında yer alıyor. Bununla birlikte, yeni taşeron yasasıyla bu işlerin ihale edilip edilemeceği, netleşmesi gereken konular arasındadır.
  • Yine belediyelerin her 400 metrede bir adet veya her 50 haneye bir adet toplama ekipmanı yerleştirme yükümlülüğü, kaynakta ayrı toplama faaliyetlerine ve bugüne kadar toplanamayan evsel ambalaj atıklarına odaklanıldığını gösteriyor.
  • Böyle bir toplama sisteminde, satış noktalarında hazır ayrıştırılmış ambalaj atıklarının tekrar evsel ambalaj atıklarıyla karıştırılmaması büyük önem arz etmektedir. Satış noktaları, oluşan ambalaj atıklarını sadece belediye sistemine değil, çevre lisanslı ayırma veya geri dönüşüm/geri kazanım tesislerine de verebilmeliler.
  • Satış noktalarının hali hazırda yaptırdıkları alışveriş poşetlerinin bir kısmının üzerine, geri dönüşebilir atıkların biriktirilmesi amacıyla ‘Ambalaj Atıkları İçindir’ ibaresi ve görseli, bir kısmının üzerine ise ‘Organik Atıklar İçindir’ ibaresi ve görseli yerleştirilmesi, bu poşetlerin geri kazanım faaliyetlerinde etkin olarak kullanılmasını sağlayacaktır.
  • Sanayi kaynaklı ambalaj atıklarının serbest bırakılması ve ayrıştırılmış olan atıkların direkt geri dönüşüm tesislerine gönderilmesinin önünün açılması, bu malzemelerin diğer ambalaj atıkları ile karışmadan, daha temiz ve daha yüksek verimle geri dönüşüme kazandırılmasını sağlayacaktır. Bunun yanında, sanayi kaynaklı ambalaj atıklarının doğrudan GDT’ye gitmesi, bu tonajların ambalaj belgelendirmesinde haksız yere kullanılmasını önleyecektir. Böylece kaynağında ayrı toplama çalışmaları daha etkin bir biçimde yürütülecektir.
  • Ambalaj atıkları ayırma tesislerine getirilen yeni kriterlerle birlikte, daha kurumsal ve daha kaliteli bir ayrıştırma süreci sağlanması hedeflenmiştir. Evsel ambalaj atıklarının hedeflendiği düşünüldüğünde, ayırma tesislerinin gerekli şartları sağlaması gerekecektir. Taslakta üç tip ayırma tesisi tarif edilmiştir. Bu sınıflandırma faydalı olsa da, birtakım kriterlerde değişiklikler yapılması gereklidir. Ambalaj atığı ayırma işlemi, çevre için tehdit oluşturmamaktadır. Bundan dolayı, yerleşim yerlerine en az 250 metre mesafe öngören ilgili madde kaldırılmalıdır.Ayırma tesisleri için belirtilen asgari kapasiteler yerinde olmakla beraber azami kapasiteler, yeni teknolojilerin büyük alanlara ihtiyaç duymamasından dolayı kaldırılmalıdır.
  • Kompozit atıkları konusunda ülkemizde bir geri kazanım sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla kompozit atıkların, ağırlıkça hangi madde açısından fazlaysa söz konusu madde üzerinden belgelendirilmesi öngörülmektedir.
  • Taşıma poşetleri, ambalaj atığı statüsüne alınarak kullanımının azaltılması amaçlanmıştır. Piyasaya sürenler, kullandıkları poşet miktarınca belgelendirme sorumluluğu taşıyacaktır.
  • Tanımlar kısmında yer alan ambalaj atığı aktarma merkezlerini önceki yönetmelikte lisanslı firmalar kurabilirken taslakta söz konusu yetki belediyelere devredilmiştir. Aktarma merkezlerini belediyelerin ortak kullanabilmesinin de önü açılarak büyükşehirlerde mevcut çöp aktarma tesislerinin kullanımına zemin hazırlandığı görülmektedir. Ambalaj atığı aktarma merkezlerinde, cam ve kağıt-karton ambalaj atıklarının toplama şartları ve malzeme kalitesi açısından diğer atıklardan ayrı olarak sevk edilmesi gerektiğini düşünmekteyiz.
  • Geri dönüşüm tesislerinin tanımlar kısmında olmadığı görülmektedir. Bu tanımın mutlaka yer alması gerekmektedir.
  • Taslakta yetkilendirilmiş kuruluşların (YK), toplama faaliyetlerinden oluşan tüm maliyetleri belediyelere ödemesi öngörülmektedir. Eğer YK’lar, belediyelerin kaynakta ayrı toplama maliyetlerinin tamamını karşılamakla yükümlü olacaksa, piyasaya sürenlerin sisteme aktaracağı kaynağın taban fiyatı Bakanlık tarafından belirlenmelidir. Bakanlığın, “Yetkili Ölçüm ve Analiz Laboratuvarları Asgari Fiyat Tarifesi” gibi emsal teşkil eden uygulamaları bulunmaktadır.
  • Toplama yükümlülüğü taslakta tanımlanmamıştır. Bu yükümlülük bize göre: Toplama Yükümlülüğü: Kaynağında ayrı toplama çalışmaları çerçevesinde, 1 ton ambalaj atığının kaynaktan alınarak geri dönüşüm tesisine kazandırılması aşamasına kadar geçen tüm süreçte gerçek maliyetin piyasaya sürenler üzerinden karşılanmasını, şeklinde tanımlanmalıdır.
  • Atık getirme merkezlerinde Bakanlığın görüşü dahilinde bazı atık türlerinin birlikte biriktirilebileceği söylenmiştir. Ancak cam ve kağıt-karton ambalaj atıklarının toplama şartları ve malzeme kalitesi açısından diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilmesi gerektiğini düşünmekteyiz.
  • Maddesel geri dönüşümü ekonomik olmayan veya maddesel geri dönüşümü sağlanamayan ambalaj atıkları, enerji geri kazanımı amacıyla işlenebilmesiniöngören madde, bazı atıkların değerlendirilebileceği halde yakılması ihtimalini taşımaktadır. Kağıt-karton ambalaj atıklarının enerji geri kazanımına gönderilmesi kağıt-karton geri dönüşüm sektörünü olumsuz etkileyecektir. Kağıt-karton ambalaj atıklarının, enerji geri kazanımına gitmesi için geçerli bir neden olmalıdır. Çünkü kağıt-karton ambalaj atıkları %99 oranında geri dönüştürülmekte ve ülkemizde bu konuda yeterli kapasite bulunmaktadır. Bu sebeple kağıt karton atıklarının enerji geri kazanımına gitmemesi gerektiği kanısındayız.
  • Bakanlığın, ambalaj komisyonunu düzenli aralıklarla toplaması olumlu etki sağlayacaktır. Taslakta komisyonun yılda en az iki kere toplanmasının gerektiği belirtilmelidir.
  • Piyasaya sürenlerin sisteme kayıt olması konusunda; ticaret odaları, sanayi odaları ve vergi dairelerinden alınan veritabanları incelenmeli, sisteme kayıtlı olmayan piyasaya sürenler belirlenip sisteme kaydedilmeli ve belgelendirme yapıp yapmadıkları denetlenmelidir. YK’lar tarafından kayıtlı olmadıkları tespit edilen piyasaya sürenler Bakanlığa bildirildiğinde sisteme kaydedilmeli ve belgelendirme yapıp yapmadıkları denetlenmelidir.
  • Büyükşehir belediyeleri, ambalaj atıklarının düzenli depolama sahalarına kabul edilmemesi için gerekli önlemleri almakla görevlidir. Taslakta, deponi alanına giden araçlarda ambalaj atığı tespit edilmesi halinde, ilçe belediyeleri için cezai yaptırımlar uygulanmalıdır.
  • Taslakta belediyelerin atık karakterizasyon çalışmaları yapması gerektiği belirtilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu karakterizasyon çalışmalarının bir üniversite işbirliği ile 3 yılda bir yapılması daha sağlıklı sonuçların elde edilmesini sağlayacaktır.
  • Ambalaj atıklarının toplanması konusunda geri kazanımı artırıcı birtakım olumlu adımlar atılırken hanehalkı sürece aktif olarak katkı sağlamalıdır. Ambalaj atıklarını evsel atıklara karıştıran binalara kabahatler kanuna göre cezai işlem uygulaması gerekmektedir.
  • YK Yükümlülükleri başlığı altına; Piyasaya sürenlere, belirttiği malzeme miktarları ve tonajlar üzerinden teklif vermekle, mutabık kalınması durumunda sözleşme yapmakla ve bu sözleşmeyi Bakanlığın ambalaj bilgi sistemine yüklemekle yükümlüdür. Ancak eğer malzeme grubu özelinde yetki almış bir Yetkilendirilmiş Kuruluş mevcut ise, bu malzeme grupları için ayrı teklif vermek ve ayrı sözleşme imzalamak zorundadır. şeklinde madde eklenmesi ile malzeme türünde ayrılmış yetkilendirilmiş kuruluşların oluşması sağlanmalıdır.
  • YK Yükümlülükleri bölümünde, bir YK’nın yıllık gelirlerinin yönetim giderleri ayrıldıktan sonra ayni ve nakdi olarak belediyelere ve belediyelerin toplama sistemine aktarılacağı belirtilmiş fakat ayırma faaliyetleri için öngörülen bir destekten bahsedilmemiştir. Bize göre belgelendirmeden elde edilen kaynağın sisteme doğru aktarılması için YK’ların genel yönetim giderlerinin, toplam gelirlerinin %20’sini geçmemesi gerekmektedir. Kaynakta ayrı toplama sistemine aktarılan desteğin artırılması amacıyla çoğu Avrupa ülkesinde bu kısıtlama mevcuttur. Ayrıca ayni destek oranının asgari %50 olması, sisteme aktarılan kaynağın doğru şekilde kullanılması için daha uygun olacaktır.
  • Depozito sistemi uygulayan piyasaya sürenler yeniden kullanıma hazırlama işlemini kendi tesisinde yapıyorsa lisanstan muaf tutulmalı, aksi takdirde bunu dışarıdan hizmet yolu ile yaptırıyorsa, yaptırdığı firmanın lisans alması gerekmektedir.
  • Gider pusulası ve faturalı ambalaj atığı satın alımları için “DİĞER” adı altında atık ambalaj sisteminde başlık açılmalıdır, çünkü çevre lisanslı ayırma/geri dönüşüm/geri kazanım tesisleri gider pusulası ve faturayla alım yapılabilmekte, ancak bunlar sisteme girilemediği için kütle-denge bildirimlerinde tutarsızlıklar görülmektedir. Belgelendirmede kullanılmamak şartı ile, ambalaj bilgi sisteminde gider pusulası ve faturalı alımlar için bildirim kısmı açılmalıdır.
  • Taslakta piyasaya sürenler (PS), Mart ayı sonuna kadar bildirim yapmakla yükümlü tutulmuştur. Bunun yanında, PS’lere Haziran ayı sonuna kadar bir yetkilendirilmiş kuruluş ile sözleşme yapma yükümlülüğü getirilmelidir. Geri kazanım sistemine kaynağın zamanında aktarımı için bu yükümlülüğün getirilmesi önem arz etmektedir.
  • Çevre lisanslı ayırma/geri dönüşüm/geri kazanım firmaları için çevre görevlisi/çevre mühendisi bulundurma zorunluluğu devam etmelidir.
  • Geri Kazanım Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi bölümü, sadece yetkilendirilmiş kuruluşların belgelendirme hizmeti verebileceğini öngörmektedir. Böylece toplama ayırma tesisleri (TAT) – yeni isimleriyle ayırma tesisleri (AT) – belgelendirme hizmeti veremeyecektir.
  • Taslakta YK’ların belgelendirme tonajlarının en az %70’ini, belediyelerin kaynakta ayrı toplama sistemiyle sağlanması öngörülmektedir. Böylece kaynakta ayrı toplama çalışmalarına daha fazla destek aktarılacaktır.

AGED teknik ekibi ile yapılan değerlendirmeler ışığında taslak yönetmelik önemli birtakım değişikler içermektedir. Taslak yönetmeliğin önerilerimiz doğrultusunda yürürlüğe girmesi halinde deponi alanına gidecek geri dönüşebilir ambalaj atığı miktarı önemli ölçüde azalacaktır. Bunun yanında, denetim mekanizmaları etkin bir biçimde işletilmelidir. Toplama ve ayırma faaliyetlerinin birbirinden ayrılması, etkin bir toplama ve ayırma sisteminin oluşmasını sağlayacaktır. Belediyelerin toplama faaliyetleri için yaptığı harcamalar, PS’den gelen kaynakların doğru kullanılıp kullanılmadığını tespit etmek amacıyla, ambalaj komisyonunca her yıl incelenmelidir. YK’lar daha şeffaf olmalı ve harcama kalemlerini her yıl sonunda internet sitelerinde ilan etmelidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir